سرزمیـن ما

دشتک

آبان ۱۶, ۱۴۰۵ سرزمین ما ـ مشاهیر و مفاخر بختیاری, انتقادی و اجتماعی, تاریخ و فرهنگ, شعر و ادب, لینک ها, موضوعات سایت ۰

دشتک

بربلندای تاریخ بختیاری

قسمت اول: معرفی دشتک بختیاری

سرزمین بختیاری با تمدن دیرینه، نقش فراوانی در تاریخ هزاران ساله ایران داشته است. و از مناظر طبیعی و دیدنی بی شمار و آثار تاریخی بی نظیر برخوردار است، که هنوز بسیاری از آنها به درستی معرفی نشده اند. یکی از این مناطق زیبا، تاریخی و دل انگیز با پیشینه فرهنگی و تاریخی طولانی، منطقه «دشتک بختیاری» است. دشتک در دل کوهساران بلند و سر به فلک کشیده بختیاری در میان دشت ها، دره ها، تپه ها و رودهای خروشان جای دارد. جلوه ای از طبیعت بکر و باشکوه بختیاری که دامان پر مهرش سرشار از عطر گلهای صحرایی و نقش فرش طبیعت زیبایش، سبزه زاران دل انگیز، گلهای رنگارنگ و چشمه ساران زلال است. گشت و گذاری در این طبیعت خیال انگیز با آثاری از تاریخ کهن، مسیر خیال را به روزگاران دور و دراز با خاطره های شیرین می کشاند و ما را از راز ها و ناگفته های روزگاران پر فراز و نشیب سرزمینمان آگاه می سازد .

دشتک دیاری در دامان رشته کوههای بلند منتهی به «زردکوه» و در کنار سرچشمه های اصلی «رود کارون» است با پیشینه تاریخی هزاران ساله و آثار متعدد باستانی و تاریخی است. دشتک در تاریخ و فرهنگ بختیاری نقش فراوانی داشته و می توان گفت نمونه روشنی از تاریخ و فرهنگ سرزمین بختیاری است و تاریخ بختیاری با تاریخ آن گره خورده است

شاعر بزرگ معاصر ایران شادروان «حسین پژمان بختیاری» در سال ۱۳۲۱ ه.ش. در دشتک زادگاه خود، شعر معروف و شورانگیز خود را با نام «بختیاری» سروده بود که در واقع وصف سرزمین بختیاری و دشتک و طبیعت زیبای آن است:

به پیرامُن کوهساری بلند دیاری ست پر مایه و ارجمند

ده و بیشه و دشت و آب روان زمینی چو خورشید روشنروان

گرانبار کوهـی بلند اختری سپهر افسری ایزدی گوهـری

همانا که آن مرز مینو سرشت بود لختی از خاک خّرم بهشت

گریبانش از گوهر آکنده است عبیرش به دامان پراکنده است

در آن سرزمین کرده جای نشست نژادی جوانمرد و ایران پرست

دلیر و گران سنگ و پولاد خای سرافراز و با نام و جنگ آزمای

سواران شیر افکن پیلتن پدر بر پدر گُرد و شمشیر زن

گروهی چو خورشید روشنگرا تباری ز خورشید روشن تـرا

مر آن مرز را بختیاریست نام که بادش جهان رام و گردون بکام

گر ایران زمین بختیاری نداشت بر آنم که از بخت یاری نداشت

همه مردمش گُرد و شیر اوژننـد تو گوئی مگر کوهی از آهنند

شبانگه ز گُردان گردون شکوه فرا گِرد آتش به دامـان کـوه

شود انجمن هـای پرداخته بـه آئیـن یـزدانـیان ساخته

سراید یکی مرد پاکیزه مغز به شعر اندرون داستان های نغز

سخن از نیاکان فراز آورد همان فَـرّ دیرینـه باز آورد

سراینده چون بر خروشد همی دل شیر مردان بجوشد همی

بزرگانش از دوده ای پهلوان هشیوار و دانا و روشن روان

من اینک از آن ایزدی گوهرم که بر چرخ گردنده ساید سرم

مرا دوده از برترین گوهر است نژادم ز خورشید روشن تر است

تو ای خاک پاکیزه آباد زی ز فرمـان بیگـانـه آزاد زی

توئـی مهد فرماندهان بزرگ چراگاهت آبشخور میش و گرگ

بسی دیدی از آسمان روبهی نشد بیشه ت از نره شیران تهی

اگر سوی آتشفشان خوانی ام و گر بـر دم تیغ بنشانی ام

ز جان و جهان دوست تر دارمت چه سان دامن از دست بگذارمت^۱

دشتک، پشتکوه ۱۳۲۱

موقعیت جغرافیایی: منطقه دشتک، در استان چهارمحال بختیاری و در ۸۵ کیلومتری غرب مرکز استان واقع است. در دامان رشته کوه های بلند منتهی به «زردکوه بختیاری» و در کنار شعبه های اصلی «رود کارون» و در میان دشتی که کوه‌ها و تپه های بزرگ و کوچک آن را در برگرفته اند، جای دارد. از شمال و شمال غرب با شهرستان های فارسان و کوهرنگ، از شرق و جنوب شرقی با شهرستان اردل و منطقه دیناران و از غرب با منطقه بازفت و دوآب صمصامی و نهایتا با گذر از جاده کوهستانی با خوزستان همجواری دارد.^۳

وجه تسمیه: دشتک به معنای دشت کوچک و سرسبز است. در فرهنگ فارسی معین در تعریف واژه «دشت» این گونه آمده است: «دشت، زمین پهناور و هموار است(صحرا) زمینی که به هیچ وجه چین نخورده، یا زمینی که به وسیله مواد رسوبی رودها و سیلاب ها به وجود آمده است، این گونه اراضی برای سکونت انسان در صورت اعتلال آب و هوا بسیار مناسب است. صحرا و بیابان.»^۵ معمولا دشت را برای زمین همواری که سرسبز است و پر آب و علف باشد بکار می برند و بیابان را برای زمینی بی آب و علف و لم یزرع می گویند. در مناطق کوهستانی که دارای پستی و بلندی است به زمین مسطح و هموار دشتک گفته می شود همچنین ک می تواند علامت مکان و جا و مانند، هم باشد یعنی محل دشت، مانند دشت. یا دشتی که تک باشد و چون دشتک در مکان نسبتاَ شیب داری بنا شده بود که در مقابل آن دشت هموار و سرسبزی قرار داشت به این دلیل آن را دشتک نامیده اند. دشتی که کوه ها و تپه ها آن را احاطه کرده اند.

کوه های منطقه دشتک: دشتک در ناحیه کوهستانی و در امتداد رشته کوههای زاگرس میانی واقع است. کوه های بلندی اطراف منطقه دشتک را فرا گرفته اند. در شمال دشتک همجوار با شهرستان فارسان، رشته کوه معروف به «زر اَو/ زرّآب»^۶ با ارتفاع ۳۶۳۲ متر ، در شمال غربی کوه بلند «احمدلیوه»^۷ ۳۶۲۱ متر، و کوه «قیصری»^۸ ۳۲۸۷ متر و در منطقه شمال شرقی دشتک کوه های معروف به«سالدارون»^۹، ۳۳۶۰ متر از سطح دریا واقع اند. در جنوب دشتک رشته کوه هایی که همچون دیواری بلند و مستحکم به نظر می آیند، جای دارند. رشته کوه «هفت کرتون»^۱۰، با ارتفاع ۲۶۷۰ متر و در سمت جنوب غربی به طرف دوآب صمصامی، کوه «میلی»^۱۱ با ارتفاع ۳۹۰۳ متر و «روغنی»^۱۲ و… قرار دارند. امتداد رشته کوه های شمال غربی دشتک با فاصله چندین کیلومتر به طرف بازفت به زردکوه منتهی می شود. ارتفاع بلندترین قله «زردکوه»^۸ در بازفت، ۴۲۲۵ متر و قله کوه «چری»^۹، ۴۰۷۵ متر از سطح دریاست.^۱۳ در سمت شمال و شمال شرقی دشتک کوه های دیگری با نام های «دو رو»، «زرد بزرگ و زرد کوچک»، «زرد خسروی» و کوه های مشرف بر دره شور و در غرب آن کوه های مشرف بر دره گرم واقع اند. دو دره زیبا معروف به «دره گرم» در غرب دشتک و «دره سور» (شور) در شرق دشتک مرز طبیعی خاصی را در دو سمت دشتک پدید آورده اند. دره شور دارای معدن و گنبد های نمکی است و آب شور در امتداد آن جاری است.

ـ رودخانه ها: دو شاخه از سرچشمه های رود کارون از سمت غرب و جنوب دشتک عبور می کنند، که از دامنه های زردکوه و دیگر کوههای پربرف منطقه سرچشمه می گیرند. شاخه ای که از دامنه های زردکوه سرازیر می شود، وارد دره گرم دشتک شده و پس از عبور از آن با رودی که از سمت دوآب صمصامی می آید، درهم می آمیزد و نهایتا با عبور از شهرستان اردل، به همراه شاخه های دیگر به رودخانه کارون در خوزستان می پیوندد.

ـ محیط زیست و حیات وحش: انواع گیاهان دارویی و خوراکی و گل های وحشی در این منطقه رویش دارند. و گونه های جانوری و پرندگان وحشی متعددی در کوهستانهای اطراف و طبیعت دشتک زیست دارند

اهمیت و جایگاه تاریخی دشتک:

ـ دشتک دارای پیشینه تاریخی هزاران ساله با آثار متعدد تاریخی و باستانی است و از جایگاه فرهنگی و اجتماعی برجسته و موقعیت ویژه جغرافیایی و طبیعی در قلب سرزمین بختیاری برخوردار است دیاری که در دامان «زردکوه بختیاری» و در آغوش سرچشمه های زیبای «کارون» جای گرفته است.

ـ دشتک از جاذبه های تاریخی و گردشگری فراوان و بکر، رودخانه های خروشان، چشمه ساران زلال وکوهساران بلند با طبیعت بسیار زیبا برخوردار است .

ـ دشتک در تاریخ و فرهنگ بختیاری نقش فراوانی داشته است و تاریخ بختیاری با تاریخ آن گره خورده است. این منطقه مهد بسیاری از طوایف بزرگ بختیاری و شاهراه ارتباطی ایلات و عشایر و دیگر مناطق بختیاری است.

ـ زادگاه و جایگاه برخی سرداران، چهره های برحسته بختیاری همچون پژمان بختیاری، شاعر بزرگ معاصر، علی‌صالح خان سردار سپاه نادرشاه، الیاس خان از حاکمان بختیاری،، علیمرادخان از سرداران مشروطیت، و بسیاری دیگر از بزرگان و خیرین برجسته در استان و فعالان فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برجسته است که در کتاب دشتک بر بلندای تاریخ بختیاری مفصلا آمده است.

نواحی گردشگری و جاذبه های طبیعی و دیدنی منطقه دشتک:

۱- کناره های زیبای دو رودخانه دشتک و پل بزرگ دشتک

۲- گردشگاه آسیاب پیر و دره گرم و اثر تاریخی توا کافران (قلعه کافران)

۳- مجموعه زیارتی سیاحتی امامزاده خاتون حلب سرپیر

۴ـ بردگوری منحصر به فرد شمال دشتک و سرپیر

۵- گردشگاه دره باغ و باغستانهای اطراف آن

۶- گردشگاه چندار بالا در شمال شرقی دشتک

۷ـ چنار کهنسال در مرکز شهر دشتک

۱۰- چشمه ساران دردره ها و دامنه کوههای اطراف دشتک

۱۱- گردشگاه چشمه حاجت در سرپیر

۱۲- چشمه بی سیاکی در شمال شرقی دشتک و مناظر طبیعی دیگر با چشم اندازهای زیبا و……

در حال حاضر برخی از این آثار و اماکن گردشگری زیبا جاده دسترسی مناسب ندارند که امیدواریم با همت شهرداری و شورای شهر با همکاری مردم این مشکل برطرف شود.

ـ بردگَوری های باستانی: در اطراف دشتک و سرپیر بردگوری های متعددی با قدمت چندهزار ساله به چشم می خورد، بویژه بردگوری منحصر به فرد مشهور به «بَرد سیلا» در شمال دشتک و سرپیر که با بقیه بردگوری ها در نقاط دیگر تفاوت شکلی دارد. ـ چنارهای کهنسال دشتک : چنارهای کهنسال دشتک با عمر نزدیک به هزار سال که در مرکز دشتک و شمال شرقی شهر قامت برافراشته اند.

ـ مجموعه زیارتی و تاریخی سرپیر: روستای زیبای سرپیر، در شمال دشتک با فاصله ی کوتاه دو ـ سه کیلومتری قرار دارد. سرپیر نیز مانند دشتک پیشینه ی تاریخی طولانی دارد و به دلیل جایگاه تاریخی و مرقد خاتون حلب همواره در طول تاریخ رونق زندگی داشته است و آثار متعدد تاریخی در آن مشاهده می شود. چشم انداز سرپیر، بویژه در بهاران مانند «تابلوی زیبایی» است که نقاش طبیعت خلق کرده است و امامزاده خاتون حلب «نگینی در دل کوهستان بختیاری» است. سرپیر در فضایی آرام و دلپذیر، با طراوت دل انگیز طبیعت و کوهساران با شکوه، در کنار آرامگاه مقدس و مطهر امامزاده حلیمه خاتون معروف: «خاتون حلب» جای دارد.

برگرفته از کتاب: دشتک بر بلندای تاریخ (تاریخ دشتک) نوشته رضا بهرامی

قسمت دوم: به زودی در همین صفحه